اجتماعیفرهنگی

نمونه ی از سرمقاله های تربیتی روحیه پرسشگری

مقدمه: ازآنجا که آموزش وپرورش زیربنای رشد همه جانبه جامعه است و ازطرف دیگر،هدف اصلی آموزش نیز رشد فکری یادگیرندگان است،درنتیجه آموزش و پرورش مسؤل وملزم است به پرورش افرادی که اندیشه انتقادی و خلاق دارن و درحل مسله وگشودن گره ها و معضلات توانا هستند تاکید ورزد.درواقع رسالت جدید نظام های آموزشی متناسب با ویژگی های عصرفعلی،قادرساختن نسل جدید به گشت و گذارجدی،جهت دار و هدفدار در منابع بی حد وحصر اطلاعاتی است که مهم ترین پیش نیاز آن را باید مجهولات و پرسش های فرد دانست.دستیابی به چنین نظام های آموزشی منوط به وجود فراگیرندگانی خلاق وفعال است که درمورد انواع مهارت های اجتماعی،به خصوص مهارت های تفکر انتقادی و پرسش کردن،واثرات این مهارت ها در تعاملات اجتماعی،دانش و آگاهی لازم را داشته باشند. یکی از مهم ترین شیوه های یادگیری را پرسش کردن می دانند،ازاین رو محیط های آموزشی باید تمام تلاش خود را برای ارتقای روحیه پرسشگری دانش آموزان به کاربندد،اما با وجود اهمیت آموزشی سؤال پرسیدن،معمولا تعداد سولات دانش آموزان به شدت اندک است.درواقع،تعداد کمی از دانش آموزان به طورخودکار سولات سطح بالا یا باز می پرسند.مطالعات نشان می دهد که دانش آموزان ازطرح سوال اجتناب می کنند.ازاین رو، شناسایی و تقویت عوامل مؤثر بر ارتقای روحیه پرسشگری فراگیرندگان اهمیت زیادی دارد.از جمله این عوامل می توان به محتوای آموزشی،روش معلمان اشاره کرد.درادامه ،ابتدا پرسشگری را تعریف می کنم و سپس هریک از عوامل موثر درپرسشگری را به اختصار توضیح می دهیم. پرسشگری مهم ترین شکل انسانی،ارتباطی است که برمبنای پرسش و پاسخ پی ریزی می شود. بنابراین،پرسشگری به عنوان یک مهارت،در تمامی سطوح تعامل اجتماع مورد نیاز است.پرسشگری عنصری کلیدی در فرایند یادگیری است وبه دانش آموزان کمک می کند ازطریق ترکیب دانش قبلی و اطلاعات جدید خود،هدایت یادگیری خویش را به دست بگیرند.علاوه براین،سوالات دانش آموزان نقش مهمی را دریادگیری معنی دارآن ها ایفا می کند وتاثیر زیادی برآشکار کردن آن می گذارد.پرسش نقطه شروع و متدا جهش فکری است وبدین الحاظ یک امتیاز در مسیرتفکراست تفکراست وکسی که توان طرح سوال ندارد وپرسیدن را نیاموخته،هنوز درنقطه شروع قرار نگرفته است. کارکرد های اصلی پرسش عبارت اند از: کسب اطلاعات،کنترل تعامل،ایجاد علاقه و کنجکاوی،تشخیص مشکلات طرف مقابل،تعیین نگرش ها،احساسات و علاقه های طرف مقابل،به حداکثر رساندن فعالیت پاسخ دهندگان،تشویق تفکرانتقادی وارزیابی،تشویق اعضای گروه به ابراز نظر درمورد پاسخ های سایرین وجلب توجه اعضای گروه از طریق پرسش های غیر مترقبه.این موارد از جمله کارکرد های اصلی پرسش به عنوان مهارتی اجتماعی هستند.بنابراین،به بیان ساده می توان پرسش کردن را از رایج ترین مهارت های شناختی و ارتباطی دانست.باتوجه به اهمیت و ارزش پرسش ونقش کلیدی آن درجریان آموزش،نظام های آموزشی باید بتوانند دانش آموزش را به مهارت پرسشگری مجهز کنند وبه آن ها بیاموزند که طرح پرسش،کلید دستیابی به پاسخ های بزرگ است.دانش آموز باید به پرسیدن به عنوان عاملی اصلی و ریشه ای در یادگیری بنگرد وبه سادگی از کنار می توان راه پرپیچ وخم آموختن را برای او هموار کرد عوامل موثر برپرسشگری الف:محتوای آموزشی: محتوا عبارت است از دانش(حقایق،تبیین ها،اصول و تعریف ها)،مهارت ها وفرایند ها(کنجکاوی،مشاهده،تفسیریافته ها،طراحی تحقیق،اجرای آزمایش و خوب وبد،صحیح وغلط،علاقه به علم و…) یکی از موضوعات مهم در برنامه ریزی درسی،نوسازی و هماهنگ کردن محتوا و روش های تدریس با شرایط در تغیر و نامطمین است،زیرا برنامه درسی جوهره نظام آموزشی محسوب می شود.هرچه با تاکید با شیوه حل مسله تدوین شود و مطالب ویافته های علمی را در قالب عبارت حفظی وبه طور قطعی ثابت در اختیار دانش آموزان قرار نداهد وآن را در یادگیری درگیر کند،با عث می شود که آن ها نسبت به تفکرعلمی احساس تعهد داشته باشند ودست یافتن به روحیه پژوهش و کاوشگری برای آن ها میسر شود؛ به نحوی که هدایت یادگیری شان را به عهده بگیرند و با طرح سوالات متعدد حس کنجکاوی و پرسشگری آن ها اقناع شود.برای این منظور محتوا باید به گونه ای طراحی شود که موجب درک عمیق و نه درک سطحی از دانش شود،به نحوی که فراگیرندگان به تدریج به اثر درگیر فعال با محتوا به حفظ کردن مطالب نیاز نداشته باشند وسطوح بالای تفکر آن ها درگیر محتوا شود.محتوا باید انواع تجربه های نظری وعملی لازم برای کسب مجوز ورود به حرفه وتداوم حضور در آن را فراهم کند.محتوا باید پیوستگی دقیق داشته باشد تا مانع پراکنده کاری شود. درغیر این صورت،امکان یادگیری عمیق برای دانشجویان ازدست خواهد رفت.انتخاب محتوا باید فرصت هایی را عقلانی سطح بالا مانند استدلال،حل مسله،تفکر انتقادی وخلاقیت، این مهارت ها رشد نیزداده شوند،تنها با طراحی محتوای متناسب ونیاز های فراگیرندگان است که می توان آن ها را در جریان یادگیری فعال کرد و پرسشگرانی علاقه مند و خلاق بار آورد. ب : روش تدریس : تدریس یکی از عناصر اصلی فرایند آموزش و پرورش است که در کارایی نظام آموزشی نقش موثری ایفا می کند امروزه روش های قدیمی تدریس که بیشتربرمحصول نهایی(نمره) تاکید می کنند تا برفرایند آموزش،نمی توانند پاسخگوی نیاز های جامعه باشند.بنابراین نیاز به نوآوری و شگردهای جدید آموزشی دراین باره بیش احساس می شود.معلمان باید در تدریس از الگوهایی استفاده کنند که میزان مشارکت دانشجویان را به حد اکثر برسانند.درواقع تعلیم و تربیت نوین معتقد است دانش آموزانی که به طور فعال به یادگیری می پردازند،نه تنها بهتر فرامی گیرند،بلکه از یادگیری لذت بیشتری هم می برند،زیرآن ها به جای اینکه فقط شنونده باشتد،فعالانه درجریان یادگیری مشارکت می کنند و خود را مسول یادگیری خویش می دانند و این میسرنیست مگربا حاکمیت روش های نوین تدریس در محیط های آموزشی. در روش های قدیمی تدریس،
) ب : روش تدریس : تدریس یکی از عناصر اصلی فرایند آموزش و پرورش است که در کارایی نظام آموزشی نقش موثری ایفا می کند امروزه روش های قدیمی تدریس که بیشتربرمحصول نهایی(نمره) تاکید می کنند تا برفرایند آموزش،نمی توانند پاسخگوی نیاز های جامعه باشند.بنابراین نیاز به نوآوری و شگردهای جدید آموزشی دراین باره بیش احساس می شود.معلمان باید در تدریس از الگوهایی استفاده کنند که میزان مشارکت دانشجویان را به حد اکثر برسانند.درواقع تعلیم و تربیت نوین معتقد است دانش آموزانی که به طور فعال به یادگیری می پردازند،نه تنها بهتر فرامی گیرند،بلکه از یادگیری لذت بیشتری هم می برند،زیرآن ها به جای اینکه فقط شنونده باشتد،فعالانه درجریان یادگیری مشارکت می کنند و خود را مسول یادگیری خویش می دانند و این میسرنیست مگربا حاکمیت روش های نوین تدریس در محیط های آموزشی. در روش های قدیمی تدریس،فراگیر درجریان تدریس منفعل است و این معلم است که جریان یاد گیری را هدایت می کند،اما در روش های تدریس نوین،تا حد زیاد وظایف و مسوولیت های یادگیری به عهده خود دانش آموزان گذاشته می شود از این رو دنش آموز درجریان یادگیری فعال ودرگیر است. ازآنجا که پرسشگری فعالیتی است که درگیری فعال دانش آموز و مشارکت همه جانبه وی درجریان تدریس را می طلبد، و او باید به طور کامل درجریان امور کلاس باشد تا پرسش ترعیب شود.به نظر می رسد روش های نوین تدریس برای تقویت روحیه پرسشگری یادگیرندگان موثرباشند. ج) ارزشیابی پیشرفت یادگیری: ارزشیابی در میان فعالیت های آموزشی اهمیت بسزایی دارد ویکی از عواملی است که می تواند نظام آموزشی را در رسیدن به اهداف خود یاری کند، زیرا می تواند هم بر آموزش معلم و هم بریادگیری دانش آموزان تاثیر های مثبت و منفی مهمی فعلی تعلیم و تربیت،از بعد فرایندی،بسیار ضعیف عمل کرده است.درنظام ارزشیابی کنونی،تاکید برارزشیابی تراکمی و غالب بودن این نوع ارزشیابی،مشکلاتی به وجود آورده است که عمده ترین آن ها ایجاد اضطراب و محدود کردن خلاقیت دانش آموزان و… است. درحالی که مهارت درهمکاری وکار گروهی که یکی از ابعاد اجتماعی ولازمه پرسشگری است،درنظام ارزشیابی توصیفی وارزشیابی تکوینی بهبود می یابد.هراندازه همکاری و کار گروهی مطلوب است،رقابت در میان دانش آموزان و مقایسه آن ها با یکدیگر موجب حسادت،احساس حقارت،تضعیف عزت نفس و شوق یادگیری می شود. با توجه به اینکه درارزشیابی تکوینی،دانش آموزان با یکدیگر مقایسه نمی شوند،میزان رقابت بین دانش آموزان کمترومیزان همکاری وکارگروهی بیشتراست.این امربه بهبود مهارت های همکاری می انجامد.هراندازه همکاری و کارگروهی بیشتر باشد محیط مناسب تر ی برای ارتباطات دانش آموزان ودر نتیجه سهولت پرسشگری ایجاد می شود،زیرا دانش آموزان تنها در محیط تعاملی امن و به دور از اضطراب به پرسش کردن ترغیب می شوند . ویژگی های معلمان: می توان گفت معلمان بزرگ ترین نقش را دربهبود کیفیت آموزش ایفا می کنند.معلم نه تنها متخصص مسايل آموزشی،بلکه الگودر رهنمایی دانش آموزان و مشاور ومشکل گشای دانش پژوهان محسوب می شود واساسی ترین عامل برای ایجاد شرایط مطلوب،به منظورتحقق هدف های آموزشی است،نکته های حایز اهمیت دراین باره آن است که درفرایند تدریس فقط تجربه ها دیدگاه های علمی معلم نیست که موثرواقع می شود،بلکه کل شخصیت اوست که درایجاد شرایط یادگیری وتغیر و تحول دانش آموزان تاثیرمی گذارد،نحوه برخورد معلم با دانش آموزان،طرز تلقی ونگاه وی به جریان یادگیری،شکل دهنده نوع ارتباط آنها با وی خواهد بود ومی تواند آن ها را به افراد با انگیزه یا برعکس بی رغبت نسبت به کلاس تبدیل کند.معلمان باید محیطی غیرتهدید آمیز ایجاد کنند که درآن دانش آموزان دیدگاه هایشان را مطرح کنند و این دید گاه ها ارزشمند و محترم شمرده شوند.دیدگاه ونظرات غلط نباید باعث واکنش منفی از جانب معلم شود.بلکه باید به عنوان بخشی از فرایند یادگیری فراگیرنده درنظر امن قابل اطمینان برای دانش آموزان است که می توان آن ها را به پرسشگری ترغیب کرد.درواقع،معلمانی که دلسوز،حمایتگر و صمیمی هستند و برون سختگیری زیاد اعمال رهبری می کنند،باعث افزایش موفقیت های شناختی و عاطفی دانش آموزان می شوند و برعکس،معلمان غیر قابل اعتماد ناراضی ونصیحت گر موفقیت های شناختی وعاطفی کمتری کسب می کنند، درواقع شرط تحقق پرسشگری ایجاد جو حمایتی و مثبت توسط معلم است. نتیجه گیری: چنانچه متخصصان تعلیم و تربیت بخواهند دانش آموزان فعلی افرادی مفید باشند و نظام آموزشی نیز به مقاصد خود دست یابد،باید به پرسشگری به منزله رویکردی جدید و ضرورتی انکارناپذیرتوجه کنند.همچنین،ضرورت دارد که در برنامه های آموزشی روش روش هایی به کار رود که دانش آموزان به یاری آن ها قابلیت های چگونه آموختن را به روش انتظام فکری بیاموزند،زیرا معرفت در فرایند اندیشه منظم رشد می باید و محیط های آموزشی و روش های حاکم برآن ها درتحقق یافتن این اهداف نقش اساسی دارند.برای کاربردی کردن وتحقق هرچه بیشتر پرسشگری،تغییرروش های سنتی تدریس و ارزشیابی وجایگزینی آن ها با روش های نوین و تغییر و روزامد کردن محتوا،به گونه ای متناسب با نیازهای فراگیرندگان،همچنین تغییرنگرش معلمان نسبت به دانش آموزان و توانایی های آنان،ضروری است.

تهیه و تدوین :جاوید صداقت

نوشته های مشابه دې ته ورته لیکنې

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید همداراز ووینئ

بستن
بستن